Kad organizam ostane bez tečnosti

Smanjenje količine svih tjelesnih tečnosti, a posebno vanćelijske, naziva se dehidratacija. Ona je uvijek povezana s istovremenim smanjenjem soli (elektrolita) u organizmu. Prema odnosu smanjenja vode i elektrolita, razlikuju se tri vrste dehidratacije.

Najčešće smanjenje vode ide paralelno sa smanjenjem koncentracije elektrolita, tako da njihova koncentracija u tečnostima ostaje nepromijenjena. Taj oblik naziva se izotonična (izoosmotska) dehidratacija.

Suha usta

Može biti izazvana povraćanjem, pojavom proljeva ili obilnog znojenja. Sluznica usta i jezika je suha, očne jabučice su upale i meke na pritisak, a arterijski pritisak je smanjen. Bolesnik osjeća mučninu i malaksalost.

Drugi oblik karakterizira veći stepen smanjenja vode u odnosu na smanjenje koncentracije elektrolita i naziva se hipertonična (hiperosmotska) dehidratacija. Ispoljava se jakim osjećajem žeđi, suhoće u ustima i otežanog gutanja. Dnevna količina mokraće se smanjuje, a smanjuje se i tjelesna težina.

Treći oblik dehidratacije prepoznaje se po većem smanjenju koncentracije soli nego vode. To je hipotonijska (hipoosmotska) dehidratacija. Poznata je i kao sindrom “trovanja vodom”. Osnovni poremećaj je značajno smanjenje koncentracije natrija u vanćelijskoj tečnosti, tako da višak vode odlazi u ćelije.

Povećanje količine vode u ćelijama praćeno je pojavom apatije, vrtoglavice, muke, gađenja, povraćanja uz grčeve u pojedinim dijelovima mišića. Ovu dehidrataciju karakterizira izostanak osjećaja žeđi, jer se u ćelijama nalazi veća količina vode u odnosu na koncentraciju elektrolita.

Razlikovanje ovih oblika dehidratacije je važno jer se svaki od njih liječi na poseban način.

Rijetke su dehidratacije s pretežnim oblikom gubitka vode. One se javljaju kod osoba koje iz bilo kojeg razloga ne mogu unijeti potrebne količine vode. To je čest slučaj kod iznemoglih, bolesnika s neoplazmom jednjaka, bolesnika koji se nalaze u komatoznom (besvjesnom) stanju.

Neslana hrana

Dehidratacija s pretežnim gubitkom soli nastaje kada se iz organizma, putem bubrega ili organa za varenje, gube veće količine elektrolita, koje se liječenjem ili slanom ishranom ne kompenziraju. Ova dehidratacija se javlja i kod bolesnika s arterijskom hipertenzijom ili zastojnom srčanom insuficijencijom ako uzimaju diuretska sredstva i imaju strogu neslanu ishranu. Ovaj poremećaj javlja se i kod bolesnika s hroničnom insuficijencijom nadbubrežnih žlijezda.

Najčešći oblik dehidratacije je onaj s uporednim smanjenjem vode i elektrolita. Ona se uglavnom javlja kod bolesti organa koji učestvuju u regulaciji metabolizma vode i elektrolita. Tako bolesti organa za varenje praćene pojavom proljeva i povraćanja, ili i jednog i drugog, uzrokuju paralelni gubitak vode i soli iz organizma.

Oboljenja bubrega također mogu biti praćena ovim oblikom dehidratacije. Obilna znojenja, koja izazivaju veliki gubitak vode i soli putem kože, mogu isto tako dovesti do ove dehidratacije.

Liječenje u postelji

Svaka osoba s dehidratacijom treba se liječiti u postelji. Liječenje se provodi nadoknađivanjem izgubljenih količina vode i pojedinih elektrolita.

To se postiže uzimanjem vode i sonih rastvora putem usta ili davanjem infuzija odgovarajućih rastvora elektrolita parenteralnim putem.