5.APRILA -70. GODIŠNJICA OSLOBOĐENJA HADŽIĆA: HEROJSKA POBJEDA

U subotu 04.aprila 2015.godine  UABNOR- a Hadžići obilježiti će 70. godišnjicu oslobođenja svoga grada.

Program i satnica:
– u 10,00 sati na patrizanskom spomeniku u Pazariću polaganje cvijeća,
– u 10,20,sati mezarje Kahrimani,
– u 10,30 sati polaganje cvijeća na spomen kosturnicu kod OŠ”6.mart” Hadžići,
– u 11,00 sati na partizanskom spomeniku u centru Hadžića polaganje cvijeća,
– obraćanje predstavnika vlasti,
– pozdravni govor i evociranje sjećanja na 5. april 1945. godine
predstavnika UBNOR-a Hadžići,
– druženje sa borcima NOR-a i gostima.

PODSJEĆANJE NA OSLOBOĐENJE HADŽIĆA 5.APRILA 1945.

Drugog aprila, koristeći i Uskrs kao povod, u Pazarić je došao komandant 21. korpusa, general pješadije Lejzer; cilj njegovog dolaska je bio podizanje borbenog morala ostataka 369. divizije. On je, zato, na širem sastanku oficira precizirao detalje povlačenja. Kako je tek ovog dana i »oružanim snagama Nezavisne Države Hrvatske« saopšten njemački plan povlačenja, sa Ivan-sedla je noću 2/3 skinut 9. ustaški zdrug i prebačen na osiguranje komunikacije prema Kiseljaku. Na Ivan-sedlu je ostao samo ojačani 370. grenadirski puk. Njegovo povlačenje je trebalo da počne 4. aprila u 19.30 sati. Međutim, u 16 sati počela je artiljerijska priprema u toku koje je, do 17 sati, 2. divizion Artiljerijske brigade na Mali Ivan, Ivan-sedlo — Vihor, te s. Korču i vis Dragalj ispalio 150 granata 75 mm, a 3. baterija 1. diviziona na k. 748 iznad same Bradine 84 protiv-tenkovske granate i 198 granata iz četverocjevnog protivavionskog topa 20 mm. Prve juriše 12. i 13. hercegovačke brigade, koje su sada napadale na širem frontu, neprijatelj je uspio da odbije, ali su napadi nastavljeni. U 19 sati 1. bataljon 13. brigade ovladao je Malim Ivanom. U 20 sati brigada je, uz podršku artiljerije (35 protivtenkovskih granata 40 i 57 mm), konačno ovladala Vihorom, a, istovremeno, i 3. i 4. bataljon brigade, Rudnim brdom i Korčom. Njemački 1. bataljon 370. grenadirskog puka i 369. izviđački bataljon odstupili su u redu, ali su se dva krilna (neidentifikovana) bataljona u mraku izgubila i na most Vrbanja, na izlazu iz Raštelice, stigli sa dva sata zakašnjenja.

Pripreme za  napad
Noćno gonjenje, koje su preduzele 12. i 13. brigada, bilo je otežano minskim poljima, pa je, iz tih razloga, i 1. divizion Artiljerijske brigade zanoćio na Ivan-sedlu. Dvanaesta brigada je u Tarčinu uspostavila vezu sa 10. brigadom, nešto poslije pola noći, pa su njeni dijelovi — i dijelovi 13. brigade — do zore oslobodili Pazarić i, do podne, izbili pred Hadžiće na liniju Crepljani — Zovik — Ormanj. Tu su one sačekale da pristignu prve artiljerijske jedinice, koje će podržati organizovani napad za oslobođenje Hadžića. Držanjem Hadžića neprijatelj je osiguravao ulaz u Rakovički tjesnac kod Raskršća, kao uslov za povlačenje bar polovine snaga preostalih u Sarajevskom polju.18
Dolina Zujevine, uzvodno od Hadžića, bila je tako oslobođena i — čitava Divizija (Artiljerijska brigada je bila u pristizanju) — našla se po podne 5. aprila 1945. godine pred komunikacijom Blažuj — Kiseljak. Tako je, uostalom, i bilo predviđeno zapoviješću Operativnog štaba sarajevske grupe korpusa JA od 4. aprila 1945. godine.19 Zadatak Divizije je bio da, vezujući se kod Vrela Bosne sa 3. udarnom divizijom, ovlada svim neprijateljevim uporištima na drumu Blažuj — Kiseljak, spriječavajući odstupanje neprijatelja tim pravcem. To se moglo ostvariti samo likvidacijom »medveđih« položaja, koje je neprijatelj, u toku prethodna dva dana, već bio dobrim dijelom posjeo.
U zoni napada 29. divizije ovi položaji su počinjali neposjednutim (valjda zbog snijega, visine i teško prohodnih strmih padina) Stupnikom (Crni Vrh — tt. 1248) i nastavljali se prvim visovima jugozapadno od druma Raskršće — Kiseljak. Obezbjeđenje Blažujske kotline, koja sa Raskršćem predstavlja ulaz u usku dolinu Rakovice (gdje je ovu komunikaciju i najlakše zatvoriti), iziskivalo je ovdje nešto veću dubinu, pa su u položaje uključeni i Hadžići. Prednji kraj odbrane je zbog toga pomjeren na sutjesku Zujevine, južno od ovog naselja. Početak opšteg napada bio je zakazan za 15 sati 5. aprila 1945. godine.
Za razliku od napada izvedenog 28. marta, ovaj napad imao je daleko bolju idejnu zamisao. Napad je, međutim, zakasnio, a angažovanje Grupe brigada u dolini Lepenice nije bilo adekvatno stanju pred frontom Divizije. Prije svega, Grupa brigada je razvučena duž komunikacije od Tarčina do Kiseljaka u dužini od oko 40 km, pa, ni na jednom od tri odsjeka, nije mogla ostvariti potrebnu nadmoć. A drugo — 10. brigada je u dolinu Zujevine upućena sama, uz to i u plitak obuhvat. Zbog toga ona i nije mogla zahvatiti ni presjeći snage 370. granadirskog puka koji se, kao posljednji, noću 4/5. dolinom Zujevine povukao sa Ivan-sedla. To je omogućilo da se snage njemačkog 21. brdskog armijskog korpusa na ovom pravcu planski povuku i blagovremeno posjednu dobar dio položaja kojima je, inače, Divizija trebala ovladati.

Stigao i njemački general
Brzo pomjeranje snaga, koje su se iz Sarajevskog polja povlačile ovim pravcem, otežava preciznije utvrđivanje snaga koje su se po podne 5. aprila našle pred Divizijom. Nesumljivo je jedino: da se u dolini Rakovice i na Kobiljoj glavi našla — i tu ostala — oslabljena 909. tvrđavska pješadijska brigada. U toku dana u Han-Ploču je stigla komanda 181. pješadijske divizije sa prvim jedinicama i preuzela rukovođenje odbranom »medveđih položaja«. Dok su njena glavnina (334. i 359. pješadijski puk posjeli za odbranu ostatak medveđih položaja (Blažulj — Rajlovac), ovim pravcem se, sjutradan, povlačio njen 363. streljački puk i 964. tvrđavska pješadijska brigada, sa dijelom artiljerije. U rano jutro ovuda je prošao i general Lejzer sa dijelom operativnog štaba i minimaLnom zaštitnicom, dok je komanda 181. divizije iz Han Ploče, radi veće sigurnosti, prešla u Rakovicu.
Naravno da štab 29. divizije nije u takvoj situaciji mogao imati ni približnu predstavu o snagama ispred sebe, niti je bilo kakvo drugačije grupisanje od zatečenog dolazilo u obzir. Sve što je mogao učiniti bilo je pomjeranje 11. brigade na Čubren i Ljetovik, radi stvaranja prostora za 10. brigadu, ali bi bolje učinio da je, privlačenjem na taj odsjek 14. brigade, obezbijedio svoju nadmoć. Očigledno nije dovoljno uočen značaj prevoja Kobiljače, čijim ovlađivanjem je komunikacija mogla biti definitivno presječena.

Opšti napad
Opšti napad je počeo u 16 sati 5. aprila. Nastupajući desnom (Trinaesta) i lijevom (Dvanaesta brigada) obalom Zujevine uz podršku dvije baterije 1. diviziona i jednog topa 2. diviziona Artiljerijske brigade (utrošili su 55 topovskih granata 40 — 75 mm i 560 metaka 20 mm), brigade su ovladale kosom, koja se od Stupnika i k. 985 spušta prema Žunovici, Tinovim brdom (k. 825) i Šupljom stijenom (k. 804) i, do 19 sati, oslobodile Hadžiće. Poslije toga su demoralisanog neprijatelja gonile do samog Raskršća.
Trinaesta brigada je, uz to, svoj 4. bataljon, preko igmanskog prevoja Brezovače (k. 989), uputila na Vrelo Bosne i Ilidžu, radi obilaska Stupnika i uspostavljanja veze sa 3. udarnom divizijom u Sarajevskom polju.
Skrenuvši preko Pazarića, Deseta brigada se ispela na Ormanj (Repišta — tt. 1143 i Ormanj — k. 1000), oslobodila Drozgometvu, ovladala visom Liševac (k. 847) i Batalovim brdom (tt. 934), smijenila bataljon 11. brigade. U borbama kod Zovika, na Ormanj u te na položajima Liševac — Batalovo brdo, Brigada je ubila 40, a zarobila 46 neprijateljskih vojnika, i ujutro 6. aprila držala liniju Dugi Do (k. 797) — Rudnik (k. 676) na padinama Batalova brda i Pleševca, odakle je pod pješadijskom vatrom držala drum u dolini Rakovice.
Po predaji položaja na Batalovom brdu, 11. brigada je, ostavljajući na Pleševcu (k. 937) 3. bataljon, u 16 sati krenula u napad sa linije Oštrik (k. 944) — s. Žeželjevo — «. Volujak, s ciljem da ovlada grebenom Čubren (tt. 1097) — Ljetovik (tt. 934) radi pritiska na komunikaciju. Dok su 2. i 4. bataljon uspješno ovladali Ljetovibom i — kod Podgaja — izbili na drum u neposrednoj blizini Kiseljaka, 1. bataljon je, tek poslije pet sati oštre borbe, ovladao Čubrenom.
Ovog dana izveden je prvi jači napad 14. brigade na garnizon u Kiseljaku ali — nije imao izgleda na uspjeh, s obzirom na jačinu posade i značaj ove važne raskrsnice za neprijatelja.
Tako je čitava Divizija do mraka 5. aprila 1945. godine zajašila na komunikaciju Blažuj — Kiseljak, stavljajući je gotovo na čitavoj dužini od 20 km pod vatru automatskih oruđa. Premda su manji dijelovi bili mjestimično i na samom drumu, Divizija nije bila ovladala ni jednim objektom koji bi garantovao definitivan prekid neprijateljevog saobraćaja. Ali, ona je taj saobraćaj u toj mjeri usporila, da je, već u jutru, došlo do zagušenja i gomilanja trupa i vozila u Blažujskoj kotlini.

Oslobođena Ilidža
Šestog aprila ujutru, dok su se u Sarajevu oko Marindvora i željezničke stanice vodile posljednje borbe za oslobođenje grada, 4. bataljon 13. brigade se, kod izvora Bosne, spustio u Sarajevsko polje. Do 5 sati on je jednom četom oslobodio Ilidžu, gdje mu se predalo nešto domobrana, a drugom, kod crkve (k. 496) u selu Vrelo Bosne, izbio na komunikaciju Sarajevo — Blažuj, gdje se kretalo nekoliko pojedinačnih od prethodne kolone zaostalih vozila. Za to vrijeme njen 1. i 3. bataljon, sa kosa Stupnika iznad same željezničke stanice Blažuj, zasipali su vatrom mnogobrojne konje, vozila i kolone, koje su se u toku noći počele ovdje nagomilavati. Oko podne, snagama od oko 1.000 vojnika i jakom vatrenom podrškom iz Blažuja, neprijatelj je ovladao Lokvama (k. 1001), na sjevernim padinama Stupnika. Tek uvođenjem 2. bataljona iz rezerve preko Crnog Vrha (tt. 1248), 13. brigada ga je odbacila u kotlinu.
Pred naletom tenkova, dijelovi 4. bataljona sklonili su se s druma kod Vrela Bosne i bataljon se, u nastojanju da se prema Blažu ju veže za glavninu Brigade, dokopao strmih kosa Igmana. Od tog momenta ovih dvadeset kilometara puta od Vrela Bosne do Kiseljaka svaka kolona je prolazila gotovo pod neprekidnom vatrom 29. divizije, i morala je, zato, protivnapadima osiguravati dionicu po dionicu puta. Nailazak rezerve 21. brdskog armijskog korpusa, koju su sačinjavali 14. SS brdski lovački puk, ojačan 105. SS izviđačkim bataljonom, jednim divizionom 7. artiljerijskog puka — a izgleda i jednim protivavionskim divizionom, koja je tog jutra na mostobranu Stup — Ilidža, između rijeka Miljacke i Željeznice u Sarajevskom polju prihvatila pukove 181. divizije i 964. brigadu — privremeno je popravio situaciju neprijatelja od Blažuja do Han-Ploče. Snažna vatrena moć ovih jedinica, koje su raspolagale i sa više oklopnih vozila, omogućila mu je da ponovo otvori, između Han-Ploče i Kobilje glave, presječenu komunikaciju i, istovremeno, na Batalovu brdu i Pleševcu, nešto potisne 10. hercegovačku brigadu i 3. bataljon 11. brigade. Za Oštrik (k. 944) se međutim »čitavog dana vodila krvava borba« i 10. brigada ga je ponovo »zauzela u prvi sumrak«. Ovi privremeno zauzeti položaji sa Kobiljom glavom i Crkvicom (tt. 933) činili su solidan prihvatni položaj za izvlačenje preostalih snaga u dolini Rakovice i kod Blažuja. Inače, 11. i 14. brigada su prethodno, u toku noći, ponovo ovladavši Čubrenom i Višnjicom, ovog jutra bile potisle 370. grenadirski puk do samog druma, od Han-Ploče do Kiseljaka. To je navelo komandu 181. divizije da se pomjeri u sada sigurniju Rakovicu. Uz to je 14. brigada izvršila i nov napad na garnizon u Kiseljaku, ali je, odbacivanje naših snaga sa Pleševca, omogućilo neprijatelju da po podne još jednom ovlada Čubrenom. Tako je izgledalo da više neće biti problema oko izvlačenja šarene zaštitnice 21. korpusa dolinom Lepenice, pa je general Lejzer svoju rezervu pomjerio u Bilalovac, prema Busovači.20
Brigade 29. divizije, sve više podržavane vatrom 1. i 2. diviziona Artiljerijske brigade (koji su ovog dana utrošili 153 protivtenkovske granate 37 — 57 mm, 331 topovsku granatu 75 mm i 740 metaka za PA top 20 mm) sa vatrenih položaja u Binježevu i Hadžićima, svaka ina svojoj dionici puta, odnosno odsjeku puta, nastojala je nanijeti odstupa-jućim kolonama što više gubitaka, zbacujući sa kosa iznad druma povremeno neprijateljeva obezbjeđenja.

Ibrahim Durmo

70-to godišnjica oslobođenja Hadžića